Bronnen en methodologie

Organisatie

McKinsey & Company (QuantumBlack, AI by McKinsey)

Onderzoek

The state of AI in 2026: On the road to ROI

Publicatiedatum

25 augustus 2026

Onderzochte populatie

Online respondenten uit alle regio's, sectoren, bedrijfsgroottes, functies en senioriteitsniveaus. 36% werkt bij een organisatie met meer dan 1 miljard dollar jaaromzet.

Steekproef

1.719 respondenten

Geografie

97 landen, wereldwijd

Wat er precies gemeten is

Het percentage respondenten dat zegt dat AI een positieve bijdrage levert aan de EBIT van hun organisatie. De vraag gaat over 'enige' bijdrage, dus ook een heel kleine bijdrage telt mee. Het gaat om een inschatting door de respondent zelf. Er is geen gemeten financieel resultaat. Volgens de bron is dit aandeel 'essentially unchanged' ten opzichte van 2025, terwijl het opschalen van AI wel toenam (44% schaalt AI over de hele organisatie, tegen 38% een jaar eerder). Het aandeel AI high performers (minstens 5% van de EBIT toegeschreven aan AI én 'significant' waarde) ligt stabiel op ongeveer 6%.

Methodologie

Online survey, veldwerk van 4 mei tot 8 juni 2026. De data zijn gewogen naar het aandeel van elk land in het mondiale bbp. McKinsey heeft de vergelijking met 2025 gecontroleerd op 552 respondenten die beide jaren meededen.

Beperkingen

Dit is zelfrapportage door individuele respondenten, niet een representatieve steekproef van bedrijven. Het is ook geen boekhoudkundige meting. Door de weging naar bbp tellen de VS en andere grote economieën zwaar mee. Het cijfer zegt niets over de grootte van het effect en mag niet gelezen worden als 'AI is rendabel bij 37%'. Leg het ook niet naast productiviteitscijfers voor individuen: in dezelfde survey zegt 80% dat AI de eigen productiviteit verbetert, en dat is een andere vraag op een ander niveau.

Bewijskwaliteit

gemiddeld

Laatst gecontroleerd

2 oktober 2026

Open de primaire bron →Vindplaats: Key takeaways (vijfde bullet) en sectie 'Despite broader use and individual results, AI impact remains concentrated'; methode in 'About the research'. Er is ook een PDF van 31 pagina's, maar die heb ik niet apart gecontroleerd.

Organisatie

McKinsey & Company (QuantumBlack, AI by McKinsey)

Onderzoek

The state of AI in 2026: On the road to ROI

Publicatiedatum

25 augustus 2026

Onderzochte populatie

Respondenten van organisaties met meer dan 1 miljard dollar jaaromzet

Steekproef

1.719 respondenten in totaal, van wie 36% bij organisaties met meer dan 1 miljard dollar omzet. Het

Geografie

97 landen, wereldwijd

Wat er precies gemeten is

Respondenten van grote organisaties (meer dan 1 miljard dollar jaaromzet) die zeggen dat hun organisatie in ten minste één functie in de 'scaling'-fase zit met AI-agents. In 2025 was dat 27%. Bij kleinere organisaties bleef het aandeel gelijk op 22%. Over alle organisaties samen meldt ongeveer twee op de tien dat ze agents organisatiebreed opschalen. 'Scaling in één functie' betekent dus niet dat agents in de hele organisatie draaien.

Methodologie

Online survey, veldwerk van 4 mei tot 8 juni 2026, gewogen naar het aandeel van elk land in het mondiale bbp. 'Scaling' is een fase die de respondent zelf kiest, naast experimenteren en piloten.

Beperkingen

Dit cijfer geldt alleen voor grote ondernemingen en is niet bruikbaar voor het Nederlandse MKB. Voor kleinere organisaties meldt dezelfde bron 22%. Wat een 'AI agent' is en wat 'scaling' betekent, bepaalt de respondent zelf. Het is geen meting van autonome processen in productie. Leg het niet naast adoptiecijfers van statistiekbureaus zoals Eurostat of CBS, want die meten het gebruik van AI-technologie per onderneming en vragen niet naar agents.

Bewijskwaliteit

gemiddeld

Laatst gecontroleerd

2 oktober 2026

Open de primaire bron →Vindplaats: Key takeaways (eerste bullet) en Exhibit 2 in de sectie 'Use of AI is deepening as organizations move beyond experimentation, with large enterprises leading the way'

Organisatie

Microsoft (WorkLab, Work Trend Index)

Onderzoek

2026 Work Trend Index Annual Report: Agents, human agency, and the opportunity for every organization

Publicatiedatum

5 mei 2026

Onderzochte populatie

Kenniswerkers met een voltijdbaan of als zelfstandige, die generatieve AI ten minste af en toe voor hun werk gebruiken. Wie AI nooit gebruikt, viel bij de screening af.

Steekproef

20.000 respondenten (2.000 per land)

Geografie

10 landen: VS, Brazilië, Australië, India, Japan, Frankrijk, Duitsland, Italië, Nederland, VK

Wat er precies gemeten is

Dit is een zelfgerapporteerde houding van individuele kenniswerkers die AI al gebruiken. Het zegt niet hoeveel organisaties hun workflows herontwerpen. Het gaat over de vraag of medewerkers herontwerp als persoonlijk risico zien. In dezelfde passage staat dat 65% bang is achter te raken als ze AI niet snel inzetten, en dat 13% zegt beloond te worden voor herontwerp van werk met AI, ook als de resultaten uitblijven. Microsoft noemt dit de 'Transformation Paradox'.

Methodologie

Online vragenlijst van 20 minuten, uitgevoerd door Edelman Data x Intelligence in opdracht van Microsoft. De methodologie noemt als veldwerkperiode 18 februari tot 7 april 2026, de bijschriften bij de figuren noemen 18 februari tot 20 april 2026. Het globale cijfer is een gemiddelde over alle respondenten. Elk land telt dus even zwaar, los van zijn omvang. Microsoft geeft niet aan dat er gewogen is naar de beroepsbevolking.

Beperkingen

Hier zijn alleen AI-gebruikers ondervraagd, dus het cijfer geldt niet voor alle werknemers of alle organisaties. Het is een houding en geen gedrag. Het zegt niets over het aandeel organisaties dat workflows al heeft herontworpen, en mag ook niet naast een organisatiecijfer als dat van McKinsey worden gezet. De opdrachtgever verkoopt zelf AI-producten. Er is geen uitsplitsing voor Nederland gepubliceerd.

Bewijskwaliteit

gemiddeld

Laatst gecontroleerd

2 oktober 2026

Open de primaire bron →Vindplaats: Sectie II 'The job of every leader is to rearchitect work', alinea direct onder 'The Transformation Paradox'. In de pdf-versie (2026_Work_Trend_Index_Annual_Report_090326) is dit pagina 13.

Organisatie

Microsoft (WorkLab, Work Trend Index)

Onderzoek

2026 Work Trend Index Annual Report: Agents, human agency, and the opportunity for every organization

Publicatiedatum

5 mei 2026

Onderzochte populatie

Kenniswerkers met een voltijdbaan of als zelfstandige, die generatieve AI ten minste af en toe voor hun werk gebruiken. Het gaat om zowel leidinggevenden als medewerkers.

Steekproef

20.000 respondenten (2.000 per land)

Geografie

10 landen: VS, Brazilië, Australië, India, Japan, Frankrijk, Duitsland, Italië, Nederland, VK

Wat er precies gemeten is

Dit is de inschatting van medewerkers die AI gebruiken over hoe eensgezind hun leiding is. Het is geen meting van strategie of governance op het niveau van de organisatie. In het rapport ondersteunt dit cijfer de stelling dat organisaties achterlopen op hun medewerkers. Een voetnoot laat zien dat leidinggevenden positiever zijn dan medewerkers: 81% tegen 67% voelt zich veilig om nieuwe werkwijzen met AI voor te stellen.

Methodologie

Zelfde survey als hierboven: online, Edelman Data x Intelligence, voorjaar 2026, een ongewogen gemiddelde over de landen. De respondenten beoordelen hun eigen leiding.

Beperkingen

Dit is een perceptie van medewerkers en geen objectieve maat voor afstemming in de top. Het cijfer mag niet worden vergeleken met cijfers waarin executives zelf over hun AI-strategie of governance rapporteren, zoals volwassen-governance-agentic-ai-2026. Dat is een andere populatie (leidinggevenden van director-niveau en hoger, bij organisaties met dagelijks gebruik van AI) en een ander construct. Alleen AI-gebruikers zijn ondervraagd.

Bewijskwaliteit

gemiddeld

Laatst gecontroleerd

2 oktober 2026

Open de primaire bron →Vindplaats: Sectie II 'The job of every leader is to rearchitect work', alinea die begint met 'This misalignment is reinforced at the top', en de uitgelichte waarde '1 in 4'. In de pdf-versie is dit pagina 13.

Organisatie

Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS)

Onderzoek

Bedrijven gebruiken AI vaakst voor marketing of verkoop

Publicatiedatum

12 december 2025

Onderzochte populatie

Nederlandse bedrijven met 2 of meer werkzame personen

Geografie

Nederland

Wat er precies gemeten is

Het aandeel Nederlandse bedrijven dat een of meer AI-technologieën gebruikt. In 2023 was dat 8% en in 2024 13%. Naar grootte: 14% bij 2 tot 10 werkzame personen, 27% bij 10 tot 50, 45% bij 50 tot 250 en 66% bij 250 of meer. De meest gebruikte technologie is text mining (12%). AI-gebaseerde procesautomatisering staat op 3%.

Methodologie

Gebaseerd op de CBS-enquête ICT-gebruik bij bedrijven, de Nederlandse uitvoering van de geharmoniseerde EU-enquête. De cijfers voor 2025 zijn voorlopig. De steekproefomvang staat niet in het nieuwsbericht.

Beperkingen

Mag niet direct naast het Eurostat-cijfer van 20% gelegd worden. CBS rekent hier ook bedrijven met 2 tot 10 werkzame personen mee, die met 14% het laagst scoren, en Eurostat begint bij 10. Voor een vergelijking met de EU moet je de CBS-klassen vanaf 10 werkzame personen gebruiken of het Eurostat-cijfer voor NL. Eurostat meldt bovendien een trendbreuk voor NL in 2025. Het cijfer meet het gebruik van technologie, niet procesredesign of agents. De cijfers zijn voorlopig en kunnen nog worden bijgesteld.

Bewijskwaliteit

hoog

Laatst gecontroleerd

2 oktober 2026

Open de primaire bron →Vindplaats: Tabel 'Gebruik AI, bedrijfsgrootte', rij 'Totaal (2 of meer werkzame personen)', kolom 2025

Organisatie

Eurostat (Europese Commissie)

Onderzoek

Use of artificial intelligence in enterprises (Statistics Explained)

Publicatiedatum

11 december 2025

Onderzochte populatie

Ondernemingen met ten minste 10 werkzame personen in de NACE-sectoren industrie, energie, water, bouw, handel, vervoer, horeca, informatie en communicatie, vastgoed, specialistische en administratieve dienstverlening. De financiële sector valt hier buiten.

Steekproef

157.000 ondervraagde ondernemingen, uit een populatie van 1,53 miljoen

Geografie

EU-27

Sector

Bedrijfsleven, exclusief financiële dienstverlening

Wat er precies gemeten is

Het aandeel ondernemingen in de EU-27 dat ten minste één van acht AI-technologieën gebruikt. De acht zijn: text mining, spraakherkenning, generatie van taal of code, generatie van beeld en geluid, beeldherkenning, machine learning voor data-analyse, AI-gebaseerde RPA of beslisondersteuning, en autonoom bewegende machines. Het exacte cijfer is 19,95%, een stijging van 6,47 procentpunt ten opzichte van 2024. Naar grootte: 17% van de kleine, 30,36% van de middelgrote en 55,03% van de grote ondernemingen.

Methodologie

Geharmoniseerde EU-enquête 'ICT usage and e-commerce in enterprises', uitgevoerd door nationale statistiekbureaus in de eerste maanden van 2025. De enquête is wettelijk verankerd in Verordening (EU) 2019/2152. Eurostat meldt een trendbreuk in de reeks voor Nederland in 2025.

Beperkingen

Hier wordt gemeten of een onderneming een AI-technologie gebruikt, niet of processen op AI draaien of zijn herontworpen. Eén medewerker die een tekstgenerator gebruikt, kan al genoeg zijn. Het cijfer mag niet naast het McKinsey-cijfer van 'bijna negen op de tien' gelegd worden: dat gaat over respondenten, veelal bij grote bedrijven, die 'regular use of AI in at least one business function' melden. Ondernemingen met minder dan 10 werkzame personen en de financiële sector tellen niet mee. De volgende update staat gepland voor december 2026.

Bewijskwaliteit

hoog

Laatst gecontroleerd

2 oktober 2026

Open de primaire bron →Vindplaats: Secties 'Highlights' en 'Enterprises using AI technologies' (Figure 1, uitsplitsing naar grootte); methode in 'Data sources'. Online datacode isoc_eb_ai.

Organisatie

Deloitte AI Institute

Onderzoek

State of AI in the Enterprise: The untapped edge (2026)

Publicatiedatum

datum onbekend

Onderzochte populatie

Leidinggevenden van director-niveau tot C-suite, gelijk verdeeld over IT en business. Ze zijn direct betrokken bij AI-beslissingen. Alleen organisaties met minstens één AI-toepassing die dagelijks wordt gebruikt, deden mee.

Steekproef

3.235 respondenten

Geografie

24 landen in Amerika, Europa, Midden-Oosten en Azië-Pacific. Grootste deel uit de VS (n=1.200), Nederland n=50.

Sector

Consumer, energie en industrie, financiële dienstverlening, life sciences en zorg, technologie/media/telecom, overheid

Wat er precies gemeten is

Het aandeel respondenten dat zegt dat hun organisatie nu een volwassen governance-model heeft voor autonome agents. Deloitte noemt als voorbeelden van zo'n model: grenzen aan wat agents zelf mogen beslissen, realtime monitoring en audit trails. Of die onderdelen er echt zijn, is niet gecontroleerd. Het is een zelfbeoordeling van 'volwassen'.

Methodologie

Survey afgenomen in augustus en september 2025, aangevuld met 15 interviews met executives. Het rapport verscheen in januari 2026, volgens de bronvermelding in een Deloitte Insights-artikel van 24 april 2026. Een exacte publicatiedatum staat niet in het PDF, daarom is source_date leeg.

Beperkingen

De steekproef bestaat alleen uit organisaties die AI al dagelijks in productie gebruiken. Het cijfer zegt dus niets over alle bedrijven. Bij een bredere populatie ligt het aandeel met volwassen agent-governance waarschijnlijk lager. Wat 'mature' betekent, bepaalt de respondent zelf. Dit is geen audit. Het cijfer gaat over governance van autonome agents en mag niet gelijkgesteld worden aan algemene AI-governance. Op pagina 7 van hetzelfde rapport zegt 30% dat de organisatie op 'risk and governance' in het algemeen 'highly prepared' is. Dat is een andere vraag.

Bewijskwaliteit

gemiddeld

Laatst gecontroleerd

2 oktober 2026

Open de primaire bron →Vindplaats: Pagina 20, 'Key findings: Managing the risks of agentic AI'; methode op pagina 7 en pagina 40

Organisatie

Eurostat (Europese Commissie)

Onderzoek

The use of artificial intelligence (AI) technologies in the European Union: Key results, 2026 edition (Statistical report, KS-01-26-009)

Publicatiedatum

datum onbekend

Onderzochte populatie

Ondernemingen met 10 of meer werkzame personen in NACE-secties C tot en met N (zonder K, de financiële sector) en groep 95.1

Steekproef

157.000 ondervraagde ondernemingen in de EU in 2025. De Nederlandse steekproefomvang staat niet in h

Geografie

Nederland (binnen EU-27)

Wat er precies gemeten is

Dit is het aandeel Nederlandse ondernemingen met 10 of meer werkzame personen dat ten minste één van de acht AI-technologieën uit de Eurostat-definitie gebruikt, zoals tekstanalyse, spraakherkenning, natuurlijke taalgeneratie, beeldherkenning, machine learning en het genereren van beeld of geluid. Uitgesplitst naar grootte is dat 28,8% bij kleine bedrijven (10 tot 49), 46,6% bij middelgrote (50 tot 249) en 67,6% bij grote bedrijven (250 of meer). Het EU-gemiddelde is 20,0%.

Methodologie

Geharmoniseerde EU-enquête naar ICT-gebruik en e-commerce in ondernemingen, in Nederland uitgevoerd door CBS. De gegevens zijn grotendeels online verzameld in het eerste kwartaal van 2025. Bij Nederland staat de vlag (b): breuk in de tijdreeks, dus de cijfers zijn niet volledig vergelijkbaar met eerdere jaren. Het rapport noemt geen exacte publicatiedatum. Het is uitgegeven in 2026 en de kaart is gemaakt in maart 2026.

Beperkingen

Dit cijfer is niet vergelijkbaar met ai-gebruik-bedrijven-nl-2025 (17%), omdat CBS daar ook bedrijven met 2 tot 9 werkzame personen meetelt. Die kleine bedrijven gebruiken veel minder AI en drukken het gemiddelde. Door de breuk in de tijdreeks mag het niet als groei ten opzichte van 2024 worden gelezen. 'Gebruikt AI-technologie' zegt niets over hoe diep AI in processen zit, en de financiële sector valt erbuiten.

Bewijskwaliteit

hoog

Laatst gecontroleerd

2 oktober 2026

Open de primaire bron →Vindplaats: Hoofdstuk 3 Data analysis, Table 1 'Enterprises using AI by size class and country, 2025' (gedrukte pagina 19). Ook in de tekst en Figure 5 op pagina 17. Online datacode isoc_eb_ai.

Organisatie

Eurostat (Europese Commissie)

Onderzoek

The use of artificial intelligence (AI) technologies in the European Union: Key results, 2026 edition (Statistical report, KS-01-26-009)

Publicatiedatum

datum onbekend

Onderzochte populatie

EU-ondernemingen met 10 of meer werkzame personen (NACE C tot en met N, zonder K) die geen AI gebruiken maar dat wel eens hebben overwogen

Steekproef

157.000 ondervraagde ondernemingen in de EU in 2025. De omvang van de deelgroep die AI overwoog, sta

Geografie

EU-27

Wat er precies gemeten is

De basis is klein: alleen EU-ondernemingen die geen AI gebruiken maar dat wel eens hebben overwogen. Dat is 14,2% van de niet-gebruikers. Binnen die groep noemt 43,5% problemen met de beschikbaarheid of kwaliteit van data als reden, tegen 44,4% in 2024. Het is een meerkeuzevraag. Vaker genoemd worden gebrek aan relevante expertise (70,3%), onduidelijkheid over de juridische gevolgen (53,6%) en zorgen over gegevensbescherming en privacy (52,7%).

Methodologie

Geharmoniseerde EU-enquête naar ICT-gebruik in ondernemingen, eerste kwartaal 2025. Respondenten konden meerdere redenen kiezen. Er zijn uitsplitsingen naar grootte: 43,7% bij kleine, 42,8% bij middelgrote en 43,8% bij grote ondernemingen.

Beperkingen

Dit cijfer gaat niet over de datakwaliteit bij bedrijven die AI wel gebruiken, en ook niet over alle bedrijven. Het gaat alleen over overwegers die AI niet hebben ingevoerd. Het mag dus niet worden gebracht als 'bijna de helft van de bedrijven heeft een dataprobleem'. Het is ook niet te vergelijken met surveys onder executives over data readiness bij organisaties die AI al gebruiken. Er staat geen Nederlands cijfer in deze tabel.

Bewijskwaliteit

hoog

Laatst gecontroleerd

2 oktober 2026

Open de primaire bron →Vindplaats: Hoofdstuk 3, paragraaf 'Why enterprises do not use AI technologies', Table 7 (gedrukte pagina 36). De toelichting staat op pagina 34 en 35. Datacode isoc_eb_ai.